Δεν είναι κρίμα;

Δεν είμαστε οι μόνοι που φάγαμε τα λεφτά των παιδιών μας. Είναι κι άλλοι. Όλος ο πλανήτης αυτό κάνει, εδώ και πολλά χρόνια. Τρώει τα λεφτά των παιδιών του. Κι όχι μόνο τα λεφτά. Τρώει και το νερό τους, τρώει και τον αέρα τους. Και το πιο σημαντικό απ' όλα, τρώει την ελευθερία τους. Το κατάλαβες, Γιωργάκη; Δεν χρειάζεται ν' απαντήσεις, ξέρω ότι το 'ξερες. Όπως ήξερες κι ότι λεφτά υπήρχαν, Γιωργάκη.

Η καταστροφή του παρελθόντος

Και απαραίτητη για να καταστρέψεις - εκ του ασφαλούς - και το μέλλον. Μια προσεκτική ματιά στο παρόν αρκεί για να καταλάβει κάποιος τι παίζεται. Κι όπως έλεγε κι ο Σέρλοκ Χολμς, για να βρεις τον ένοχο, ψάξε ποιος βγαίνει κερδισμένος απ' το έγκλημα.

Έχει ήδη φύγει

Γιατί να θέλει κάποιος να καταστρέψει το παρελθόν; Προφανώς διότι δεν τον βολεύει, δεν εξυπηρετεί τα σχέδιά του για το μέλλον. Γίνεται όμως να καταστρέψεις το παρελθόν; Και βέβαια γίνεται, με τη σωστή μεθοδολογία. Αρκεί να πείσεις τους άλλους ότι το παρελθόν δεν ήταν αυτό που ήταν αλλά αυτό που λες εσύ ότι ήταν. Βρες λοιπόν τους κατάλληλους ιστορικούς και βάλτους να ξαναγράψουν την ιστορία κάπως αλλιώς, όπως βολεύει εσένα. Και βάλε και τους κατάλληλους ανθρώπους να διαφημίσουν την νέα ιστορία. Δεν είναι δύσκολο, θέλει μόνο χρόνο και χρήμα.

Πολύ δύσκολο

Εκτός κι αν είσαι λαμόγιο και σε βολεύει η πρόβλεψη. Οι φυσικοί, για παράδειγμα, διατηρούν κάποιες επιφυλάξεις και εκφράζουν κάποιες διαφωνίες ως προς την περίφημη κλιματική αλλαγή, οι πολιτικοί όμως είναι απόλυτα βέβαιοι γι' αυτή. Διότι έτσι τους βολεύει. Είναι πολλά τα λεφτά, ικανά να μετατρέψουν σε ειδικό μελλοντολόγο τον κάθε άσχετο κι ανεύθυνο.

Μπορούν οι ιστορικοί

Κι αυτό κάνουν, ανάλογα με το πώς βλέπει τα πράγματα ο καθένας. Το παρελθόν είναι μια σειρά συμβάντων. Τότε έγινε εκείνο, τότε έγινε το άλλο. Αυτά είναι μάλλον ξεκάθαρα. Το μπέρδεμα ξεκινάει απ' τη στιγμή που ο καθένας μας επιχειρεί να ερμηνεύσει τα συμβάντα και τις συνέπειές τους. Γιατί έγινε εκείνο, γιατί έγινε το άλλο. Τι αποτελέσματα είχε εκείνο, τι το άλλο. Ποιος κέρδισε από εκείνο, ποιος έχασε απ' το άλλο. Και πάει λέγοντας.

Γράφει λοιπόν ο καθένας την ιστορία, ανάλογα με τη δική του θέση. Απολύτως λογικό. Δεν μπορεί να γίνει κι αλλιώς. Ακόμα και στη φυσική, ο κάθε παρατηρητής ερμηνεύει τα συμβάντα με τον δικό του τρόπο, ανάλογα με τη δική του θέση. Ο ένας βλέπει, για παράδειγμα, μαγνητικό πεδίο εκεί που για τον άλλον δεν υπάρχει. Η διαφορά με τους ιστορικούς είναι ότι οι φυσικοί έχουν μάθει να δέχονται ο ένας την ερμηνεία του άλλου. Διότι γνωρίζουν ότι δεν μπορούν ν' αλλάξουν τα συμβάντα, όπως γνωρίζουν κι ότι η ερμηνεία τους εξαρτάται απ' τη θέση εκείνου που τα παρατηρεί.
Μπορούν λοιπόν να γραφούν τόσες ιστορίες, όσοι και οι άνθρωποι που τις γράφουν. Κι αυτό δεν είναι κακό, αρκεί να μάθει ο ένας ν' ακούει και να σέβεται την ιστορία του άλλου. Και να μη ξεχνάει ότι το παρελθόν δεν μπορεί να τ' αλλάξει ούτε ο ίδιος ο μεγαλοδύναμος.

Μείον τρία

Δεν μπορούν

Νύχτα, χωρίς φώτα

Αμφιβάλλω αν κι ο ίδιος ο δημιουργός γνωρίζει το μέλλον της δημιουργίας του. Τα δημιουργήματα πάντως δεν έχουν ιδέα. Κι ούτε πρόκειται ν' αποκτήσουν. Για έναν απλούστατο λόγο: δεν γίνεται να γνωρίζεις οτιδήποτε για κάτι που δεν υπάρχει.

Μπορείς ν' αλλάξεις

Το μέλλον - όποιο και να 'ναι - δεν το ξέρουμε. Πιο εύκολα αλλάζουμε το παρελθόν μας, όσο κι αν ακούγεται περίεργο. Όλα μέσα στο μυαλό μας παίζουν. Όπως αποφασίσουμε εμείς να παίξουν. Δικό μας το παιχνίδι, δικοί μας και οι κανόνες. Και τίποτε δεν έχει νόημα, πέρα απ' το νόημα που εμείς οι ίδιοι του δίνουμε. Αλλάζουμε τα νοήματα, αλλάζει και η ιστορία. Πανεύκολα, αρκεί να το πιστέψουμε. Το πολύ να μας πούνε τρελούς. Τίτλος τιμής είναι κι αυτό.

Τι είναι το παρελθόν;

Όλα αυτά -ή μερικά απ' αυτά- είναι το παρελθόν. Προσωπική υπόθεση του καθενός. Όπως ακριβώς και η ζωή, όπως ακριβώς κι ο θάνατος.